Mình từng hỏi ba mình, nếu được sống lại tuổi trẻ, ba sẽ làm gì khác đi? Ba nói, ba sẽ không nghe theo người khác nhiều quá, mà cần có quan điểm và chính kiến của mình.

Gần 10 năm qua, và ngay cả hôm nay, cái phần con người pleasing others (cố làm hài lòng người khác) nó vẫn vậy, vẫn sợ conflict, muốn hài hòa mọi thứ, sợ người ta thấy sự xấu xí, thô kệch của mình.

Mình từng nghĩ và từng tin rằng mình là một người sống độc lập, tự lập, không phụ thuộc vào ai. Sống xa gia đình, không ngửa tay xin tiền ai. Tự xây dựng sự nghiệp, tự khởi nghiệp, và có lối đi riêng.

Nhưng không, tất cả đều là những hình thức né tránh và phòng vệ. Vì mình ghét mâu thuẫn, không muốn tranh cãi, nên mình chọn đi một mình. Vì nếu mình trong một mối quan hệ với người khác, mình sẽ cố gắng làm hài lòng họ, cố gắng giữ hoà khí và khi nó vượt ngưỡng của mình thì mình nổi điên hoặc lại chạy trốn.

Mình không thể nói lên quan điểm của mình một cách vững vàng, bình tĩnh và giao tiếp một cách thuyết phục, khéo léo. Mình không thể vừa làm hài lòng bản thân và làm hài lòng người khác.

Khi một ai đó quá vô lý, áp đặt, và không biết lắng nghe và dung hoà, mình bật một trong hai mode: cố chiều theo ý họ hoặc hoá Hulk xanh.

Vì hậu quả của Hulk xanh quá kinh khủng và quá xấu xí nên mình đã chọn chiều theo ý họ, từ gia đình, người yêu thương và những mối quan hệ làm việc.

But not anymore. Mình không thể để nó tiếp diễn như vậy nữa.

Mình học cách làm việc với những cảm xúc mạnh cường độ cao mỗi ngày một chút, với tự thân hoặc với coach. Học cách nói ra quan điểm của mình một cách rõ ràng. Nói không với những gì mình không đồng ý.

Và quan trọng hơn là phải biết rất rõ điều mình muốn là gì. Tại sao mình muốn nó? Nguồn gốc và hạt giống của cái muốn này là gì?

Đi sâu hơn nữa thì: Ai đang là người muốn điều này. Ai ở đây là “con người” mà mình muốn trở thành hoặc con người mà mình đang là.

Từng ngày từng chút. Vẫn còn một chặng đường dài, và mình ghi nhận sự nỗ lực, cố gắng của bản thân mỗi ngày.

Bạn có cảm thấy bạn đang chiều lòng một ai đó vì bạn không muốn làm họ phật lòng hoặc vì sợ mâu thuẫn không? Nếu được chọn một cách để xả ra hết tất cả những điều dồn nén bên trong bạn muốn làm gì?

Nguyên,

Đó là việc mình rất hay chửi thề.

Có những khoảnh khắc, cách duy nhất để mình không phát điên là chửi thề. Và có những lúc, khi mình được văng tục với bạn bè, đó là lúc mình cảm thấy thật nhất.

Mình biết độc giả, khán giả và học viên sẽ dị ứng với điều đó. Mình sợ bị phán xét. Mình khoác lên người một chiếc mặt nạ thanh cao, điềm đạm và không tì vết để phục vụ cho cái gọi là thương hiệu cá nhân.

Những công việc mang tính đạo đức cao luôn đòi hỏi một hình ảnh điềm đạm, thanh cao và nói năng chuẩn mực.

Sự thật là, mình từng vô cùng sợ hãi. Mình sợ rớt mất cái mác chuyên gia, sợ mất hình tượng, sợ học viên đánh giá. Mình cẩn trọng rào trước đón sau từng câu chữ để giữ cho vỏ bọc thương hiệu cá nhân luôn sạch sẽ không tì vết.

Nhưng đến bây giờ nhìn lại, mình thấy việc cố tỏ ra hoàn hảo (flawless) đó thực sự rất vớ vẩn và dị hợm.

Việc cố gắng nhét một tâm hồn đầy hỉ nộ ái ố vào một chiếc khuôn đạo mạo là một sự tra tấn và ngày một chỉ làm mình khủng hoảng căn tính ở bên trong.

Gần đây, khi phải làm việc với những cảm xúc cường độ mạnh bên trong như tức giận, uất ức hay căng thẳng, mình bắt đầu cho phép bản thân chửi thề văng tục mỗi khi viết nhật ký hoặc làm việc với coach.

Mình không cổ xúy việc chửi thề vô tội vạ. Nhưng đối với mình lúc này, việc văng tục để xả rác cảm xúc là một hành động hết sức bình thường và vô cùng lành mạnh.

Đó là tiếng nói của những phiên bản đã bị dồn nén bên trong quá lâu. Là tiếng thét của một con người phải gánh vác những vai diễn đầy áp lực.

Khi mình cho phép bản thân được chửi thề và xả hết sự bực dọc ra ngoài, mình bắt đầu nhận biết mọi thứ rõ ràng hơn rất nhiều. Mình nhìn thấu đâu là những thứ mình thực sự ghét, đâu là những điều mình căm phẫn, và đâu là những giới hạn mình tuyệt đối không muốn người khác bước qua.

Những từ ngữ tục tĩu đó giống như một nhát dao rạch toạc sự lịch sự giả tạo. Khi mình dám xả ra những từ ngữ “khó nghe” nhất, đứa kiểm duyệt bên trong phải câm lặng.

Mình không còn phải đánh tráo khái niệm hay dùng từ ngữ hoa mỹ để che đậy sự khó chịu của chính mình nữa.

Và khi sự dồn nén được xả bỏ trọn vẹn, tâm trí mình mới thực sự có khoảng trống để nhìn lại những khó khăn hiện tại.

Trước đây, để làm hài lòng người khác và giữ hình ảnh đẹp, mình nén toàn bộ sự khó chịu đó vào trong. Mình chấp nhận nhường nhịn, chịu thiệt và bỏ qua nhu cầu của chính mình. Sự kìm nén đó sinh ra những tư duy và hành vi vô thức tự làm khổ chính mình.

Giờ đây, khi ngồi xuống đối diện với những áp lực, với sự bầm dập của hành trình phát triển mà mình đang theo đuổi, mình có thể tự vỗ vai bản thân như một người bạn thân và cười khẩy: Kệ mẹ nó đi.

“Chẳng phải mày luôn khao khát được học, được phát triển và được sống thật hay sao? Giờ cầu được ước thấy rồi, cày bầm dập rồi thì cất tiếng than vãn làm gì nữa. Mọi thứ chỉ là trải nghiệm thôi. Kệ mẹ nó đi.”

Cảm giác được làm một người dẫn đường trần trụi, có sẹo, có góc khuất và “fucking authentic” thực sự rất đã. Mình thà làm một con người thật với những cảm xúc thô ráp, còn hơn làm một bậc thầy giả tạo ngồi trên đỉnh cao của sự hoàn hảo.

Hôm nay, có chiếc mặt nạ nào đang làm bạn ngộp thở mà bạn chỉ muốn vứt bỏ và chửi thề một tiếng cho nhẹ lòng không?

Dù là chuyên gia coaching, tâm lý, người thầy, KOL, hay bất cứ từ ngữ nào người đời miêu tả về mình, và mình phải mô tả về bản thân để họ hiểu mình làm gì, mình cũng chỉ là một con người bình thường như bao người.

Mình cũng có những lúc mệt mỏi rã rời, căng thẳng và stress tột độ, ốm cảm, cáu giận, sân si, kiểm soát, áp đặt…vân vân.

Trong vai trò của một người dẫn đường hay một người làm nghề chữa lành, chúng ta rất dễ tự trói mình vào một áp lực vô hình. Đó là áp lực phải luôn vững chãi, luôn hoàn hảo để làm chỗ dựa cho người khác.

Nhưng sự thật là khi càng cố gồng mình khoác lên chiếc áo biểu diễn đó, chúng ta càng lún sâu vào một cái tôi giả tạo và dần quên mất con người thật của chính mình là ai.

Mình nhận ra rằng, sự kết nối quan trọng nhất không phải là sự đồng cảm từ người đối diện, mà là sự kết nối giữa mình với chính mình.

Khi mình quyết định trút bỏ vai diễn hoàn hảo, bước đầu tiên chính là quay về tự kết nối và chữa lành cho bản thân. Nếu chúng ta cứ bám víu vào một mối quan hệ, kỳ vọng người khác phải thấu hiểu sự yếu đuối của mình, thì khi sự đồng cảm đó không đến, ta sẽ chỉ càng thêm tổn thương và đau khổ.

Nhưng khi ta dám dũng cảm chấp nhận trọn vẹn bản thân mình, chất lượng các mối quan hệ xung quanh tự động trở nên lành mạnh và gắn kết hơn rất nhiều.

Có dũng khí để không hoàn hảo hoàn toàn không phải là sự buông xuôi. Điểm khác biệt của một người dẫn đường không nằm ở việc họ không bao giờ gục ngã. Nó nằm ở chỗ mình chịu khó làm việc sâu sắc với bản thân, biết chấp nhận sự bất toàn và không ngừng vươn lên hướng tới cuộc sống và con người mà mình mong muốn.

Chỉ khi mình cho phép bản thân được làm một con người bình thường, mình mới thực sự mở ra không gian an toàn để người khác cũng được làm điều tương tự.

Chỉ khi ta cho phép người khác thấy sự bất toàn của mình, cho phép người khác quan tâm, đồng cảm với mình, thì người khác cũng mở lòng hơn để mình được quan tâm, chăm sóc và đồng cảm với con người thật nhất của họ.

Hôm nay, có chiếc mặt nạ hoàn hảo nào bạn đang cố gồng gánh mà khao khát được buông xuống để trở về làm một người bình thường không?

Cảm giác khó chịu nhất là khi bạn nhìn mọi thứ không diễn ra theo đúng ý mình, nhưng lại phải chọn cách không can thiệp.

Tối qua, khi ngồi trước màn hình máy tính dự buổi thuyết trình online của nhóm, mình đã trải qua chính xác cảm giác đó.

Khi phần trình bày bắt đầu đi chệch khỏi những tiêu chuẩn và kịch bản mà mình vạch ra, tâm trí mình lập tức bồn chồn. Những nhận xét không hài lòng từ người nghe bắt đầu xuất hiện.

Ngay lúc đó, chân mình lạnh toát, đầu nhức bưng bưng và người mệt lả đi. Trước đó, người mình cũng lả mệt từ những đêm thức khuya cày deadline.

Mình cảm nhận rõ từng đợt cortisol đang bơm đầy huyết quản. Mình sợ sự phán xét của lớp khác. Mình sợ người ta sẽ định nghĩa giá trị con người mình thông qua buổi thuyết trình này.

Mình rất muốn can thiệp để giành lại quyền kiểm soát, nhưng mình không thể. Mình chỉ biết nhắm mắt lại, hít thở và cố gắng ngồi im quan sát.

Trớ trêu thay, chủ đề nhóm mình thuyết trình lại là Chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Ngồi nghe các triệu chứng, mình chợt nhận ra bản thân cũng có một vài biểu hiện tương tự trong đó.

Mình không đồng hóa bản thân với những người đang thực sự vật lộn với bệnh lý này, nhưng cái thói quen muốn kiểm soát mọi thứ, sự ám ảnh áp đặt ý muốn của mình lên người khác quả thực rất quen thuộc.

Tại sao mình không thể bình an, thả lỏng và chấp nhận rằng mọi thứ không phải lúc nào cũng diễn ra đúng như ý mình?

Nhiều cuốn sách khuyên chúng ta hãy buông bỏ sự dính mắc để tìm thấy sự nhẹ nhõm ngay lập tức. Nhưng mình sẽ thú thật một điều.

Khoảnh khắc mình nén lại cơn giận, không can thiệp vào bài làm của nhóm, nó hoàn toàn không mang lại một sự giải thoát nào cả. Nó là một sự chịu đựng đầy uất ức.

Bên trong mình, phần con người dính mắc vào kết quả, muốn kiểm soát mọi thứ theo ý mình vẫn còn quá lớn. Khi bị tước đoạt quyền can thiệp, nó vùng vằng và tức tối.

Mình nhận ra việc ép bản thân phải suy nghĩ tích cực ngay lúc đó là một sự dối trá. Mình chỉ đơn giản là ngồi đó, né tránh việc phản ứng ra bên ngoài, quan sát sự khó chịu của chính mình, khi nào mệt quá thì nhắm mắt lại, hít thở, thả lỏng.

Hành trình học cách buông bớt sự mong cầu, ngừng ép mọi thứ phải hoàn hảo theo ý mình và thôi áp đặt người khác chưa bao giờ là dễ dàng. Nó bắt đầu bằng việc dũng cảm thừa nhận những cảm xúc khó chịu nhất.

Mình vẫn ghi nhận sự tiến bộ của bản thân ở lần này là đã buông bớt những sự kiểm soát, cho phép những sự không hoàn hảo xuất hiện, và học cách quan sát bản thân khi nó đến.

Mình đang học cách nuôi dưỡng phần bình an bên trong lớn dần lên, không phải để tiêu diệt phần dính mắc, mà để đủ vững chãi ngồi lại thấu hiểu nó và giúp nó buông tay từ từ.

Gần đây, có kết quả nào đang nằm ngoài tầm kiểm soát khiến bạn phải gồng mình chịu đựng trong sự khó chịu không?

Nguyên,

P/s: Chúc bạn có kỳ nghỉ lễ vui vẻ. Mình sẽ quay lại vào ngày 4/5.

Cảm giác chán nản này rất quen thuộc. Nó y hệt như sự uất ức và mệt mỏi mỗi khi mình phải gồng gánh vị trí nhóm trưởng trong các dự án. Hay cảm giác phải đến lớp dạy nhưng không còn một tí lửa nào. Mình luôn bị ám ảnh bởi những nỗi sợ cũ.

Sợ điểm không tốt. Sợ bị người khác nhận xét. Sợ bản thân bị dằn vặt là làm việc thiếu trách nhiệm. Lúc nào mình cũng phải chắc chắn mọi thứ đi đúng hướng một cách hoàn hảo nhất.

Và mình nhận ra, sự chán nản này không đến từ bản thân việc viết lách hay sự nỗ lực. Nó đến từ áp lực của sự biểu diễn. Đến từ việc ép bản thân vào một cái khuôn nhất định.

Nó rất tinh vi. Sự biểu diễn mang lại sự công nhận. Sự ép bản thân vào một cái khuôn giúp tiết kiệm sự suy nghĩ.

Mình ghét cảm giác bị ép buộc phải lặp đi lặp lại một hình ảnh hoàn hảo. Mình mệt mỏi khi phải liên tục trình diễn một hình mẫu chuyên gia hay một người dẫn dắt không bao giờ mắc lỗi. Khi kết quả và điểm số trở thành thước đo duy nhất, mọi thứ mình làm đều mất đi sự thảnh thơi và niềm vui nguyên bản.

Mình ghét phải tuân thủ theo một form, một khuôn mẫu, một cách làm việc nhất định. Nó phả huỷ đi sự tự do sáng tạo và niềm vui thuần khiết.

Sau khi ngồi làm việc với bản thân, mình biết mình vẫn rất rất yêu việc viết và mình rất cần đến nó. Mình chỉ cần lấy lại quyền tự quyết cho chính mình. Mình chỉ không cần phải đáp ứng kỳ vọng và mong muốn của bất kỳ ai, ngay cả bản thân mình.

Mỗi ngày, mình sẽ chỉ cần ngồi xuống đúng mười phút. Không cần tạo ra một kiệt tác, không cần cấu trúc hoàn hảo, không cần trình diễn cho ai xem. Mình chỉ cần ghi chép lại những gì đang diễn ra, không cần cố gắng sáng tạo nên những thứ to tát.

Chỉ cần hiện diện một cách chân thật nhất. Chấp nhận rằng mình là một con người đầy thiếu sót, xù xì và không hoàn hảo. Việc lột bỏ chiếc mặt nạ biểu diễn chính là cách duy nhất để bảo vệ tình yêu với những gì mình làm. Và cũng là cách để các thân chủ của mình có thể thoải mái gỡ bỏ những sự gồng gánh mà họ đã và đang phải mang vác quá lâu.

Hôm nay, bạn có sẵn sàng trút bỏ gánh nặng biểu diễn để được làm một con người hoàn toàn không có gì để chứng minh không?

Chúng ta đều biết rất rõ điều gì tạo ra hạnh phúc và điều gì gây nên khổ đau. Nếu tìm hiểu chút ít về cơ thể mình, hẳn đều biết oxytocin và serotonin là những chất hóa học tuyệt vời giúp chúng ta cảm thấy bình an và kết nối.

Nhưng nhìn lại cuộc sống và lịch trình của mình, mình chỉ biết lắc đầu.

Thay vì chọn những hoạt động sản sinh ra các hormone hạnh phúc đó, mình lại thường xuyên đâm đầu vào những chuỗi ngày chạy deadline ngập ngụa, ép cơ thể thức khuya, họp nhóm đến nửa đêm và liên tục tự đẩy bản thân vào trạng thái lo âu.

Hệ quả là cơ thể ngập trong cortisol và adrenaline. Đó là những hormone sinh ra để giúp tổ tiên chúng ta bỏ chạy khỏi thú dữ trong các tình huống sinh tử. Khi những chất này bị duy trì ở mức độ cao và liên tục vì những áp lực vô hình, chúng tấn công hệ miễn dịch, gây ốm đau và vắt kiệt sức lực của mình.

Tại sao biết rõ là độc hại mà mình vẫn chọn? Tại sao mình không chọn sống bình an mà lại phải tự tra tấn cơ thể và hành xác cảm xúc của mình như vậy?

Sau cùng, mình nhận ra chẳng ai kề dao vào cổ bắt mình phải làm việc đến mức này. Chẳng ai ép mình phải gánh vác mọi quyết định. Tất cả đều là lựa chọn của chính mình.

Tất cả đều nằm sâu thẳm trong hệ điều hành bên trong não của chúng ta, sâu trong những niềm tin thế này mới đúng, thế kia là sai. Chúng ta vô thức tin rằng phải vất vả, phải căng thẳng thì mới chứng minh được giá trị bản thân.

Nhưng sự thật là vạn vật đều có nhịp điệu tương tức. Cây cần nắng và nước, nhưng quá nhiều nắng hay quá nhiều nước đều làm cây héo mòn. Con người cũng vậy, thiếu đi sự thuận tự nhiên, đau khổ là điều tất yếu.

Càng đòi hỏi, mong cầu mọi thứ phải đúng như ý mình, càng định nghĩa bản thân bởi những kết quả bên ngoài, chúng ta sẽ càng đau khổ.

Chấp nhận, thư giãn, và hành động buông mong cầu.

Chỉ có bạn mới tự giải thoát được cho chính mình.

Muốn hạnh phúc thì phải dũng cảm chọn hạnh phúc. Muốn bình an thì phải kiên quyết chọn bình an. Hít thở sâu và buông bớt những bám chấp, những kỳ vọng khắc nghiệt tự đặt ra.

Bạn có đang tự đưa mình vào một cuộc hành xác vô hình nào đó chỉ vì những niềm tin mình cho là đúng không?

Bên trong mình những tiếng nói tự trách và sự giận dữ lại trồi lên.

“Nhà bao việc.”

“Sao bị bao nhiêu lần mà không chừa?”

“Do mày thức khuya đó.”

Tụi nó chỉ đợi có cơ hội để phán xét và chỉ trích mình.

Mình tắt Youtube. Bật app khoá ứng dụng. Mở app hít thở. Hít một hơi thật sâu, mình nhắm mắt, hít thở và thả lỏng tâm trí trong 3 phút.

Mình tìm lại mình.

Mấy hôm nay mình lại rơi vào trạng thái ưu tiên deadline, ngủ trễ, thiếu ngủ, gồng gánh trách nhiệm nhóm và chạy theo những tiêu chuẩn đánh giá từ thế giới bên ngoài.

Nó khiến đầu óc mình trở nên mù mịt vào buổi sáng và khả năng kiểm soát tự thân giảm sút.

Mình biết nó không tốt một chút nào.

Một thông điệp chợt lóe lên trong đầu mình: Nếu mình luôn ưu tiên người khác, mình sẽ không bao giờ có thời gian để ưu tiên cho chính bản thân.

Đó là một trong những dấu hiệu sớm nhất của sự rạn nứt tâm lý bên trong.

Đó là khi bạn cảm thấy bản thân mình không đủ quan trọng bằng những gì đang diễn ra ở ngoài kia.

Chúng ta luôn miệng nói về khao khát tự do. Chúng ta sẵn sàng nỗ lực đấu tranh cho những điều lớn lao để làm chủ cuộc đời mình như quyền tự do, quyền độc lập.

Vậy mà, trớ trêu thay, chúng ta lại không biết cách đấu tranh cho chính cuộc sống hàng ngày của mình.

Quyền được có một buổi sáng thảnh thơi. Quyền được ngủ trọn vẹn tám tiếng. Quyền được làm công việc mình yêu thích. Quyền được dành trọn buổi tối bên gia đình. Quyền được dõng dạc nói: “Không, tôi không làm việc sau 5 giờ chiều.”

Tất cả những đặc quyền cơ bản đó để bảo vệ sự bình an, chúng ta lại tự nguyện vứt sang một bên vì áp lực từ bên ngoài.

Khi hệ thần kinh bị vắt kiệt bởi sự bận rộn, chúng ta trao luôn quyền tự quyết cho các nền tảng mạng xã hội hoặc các hình thức vay mượn năng lượng từ bên ngoài. Chúng ta không thể ngủ mà không chạm vào điện thoại.

Vừa bật dậy là tay tự động chạm vào màn hình.

Chúng ta kiệt sức đến mức chỉ hở ra một chút là lại tìm đến những đoạn video ngắn, lướt vô định như một liều thuốc tê để trốn chạy sự mệt mỏi hiện tại.

Có bao giờ bạn dừng lại và hỏi:

Chúng ta đang thực sự sống vì điều gì? Tại sao chúng ta lại tự tước đi những quyền tự do nhỏ bé nhất, để rồi mãi vẫn chưa có được cuộc sống mà mình mong muốn?

Nguyên,

Câu hỏi trêu chọc của bạn gái mình giữa rạp chiếu phim làm mình sững người. Khá buồn cười, nhưng xen lẫn một sự xấu hổ tột độ.

Chuyện là tối thứ Bảy tuần trước đó, mình và gia đình bạn gái cùng nhau đi xem phim “Hẹn em ngày nhật thực”. Phim thực sự rất hay, cốt truyện và nhân vật đẩy cảm xúc tới nơi, khiến mình thấy chạm và rơi nước mắt mấy lần.

Khổ nỗi là mình lại ngồi ngay cạnh cậu em trai của bạn gái.

Thế là bản năng giữ thể diện tự động bật lên. Mình lén lau nước mắt, cố gắng gồng mình giữ một nét mặt bình thản nhất có thể để không lộ ra là mình đang khóc.

Mình không muốn cậu em trai thấy hình ảnh một người đàn ông yếu đuối hay ủy mị.

Và thế là mình bị bạn gái “bắt quả tang”.

Câu nói của cô ấy khiến mình chột dạ tự hỏi: Tại sao mình phải giấu nhỉ?

Mình là một người làm nghề Khai vấn và luôn nói thân chủ mình ngồi với cảm xúc và chân thật với chính mình.

Mình vẫn luôn nói, luôn viết và luôn chia sẻ về triết lý của Brené Brown. Mình ra rả nói rằng sự tổn thương (Vulnerability) không phải là yếu đuối, nó chính là thước đo lớn nhất của lòng can đảm. Mình luôn khuyên người khác gỡ bỏ vỏ bọc hoàn hảo để sống thật với cảm xúc.

Vậy mà khi đụng chuyện thực tế, thói quen “Quản lý ấn tượng” (của Goffman) để giữ hình ảnh một người đàn ông vững chãi vẫn tự động kích hoạt.

Sự mâu thuẫn giữa những gì mình “biết” trong đầu và những gì mình thực sự “sống” trong đời thực đôi khi vẫn còn một khoảng cách quá xa.

Việc thực hành những gì mình học quả thật không dễ dàng chút nào. Những lớp vỏ bọc an toàn đã ăn sâu vào tiềm thức khiến mình luôn phản xạ bằng cách giấu nhẹm đi con người thật để tránh ánh nhìn phán xét của người khác.

Nhưng có lẽ, việc mình dám ngồi đây, bóc trần sự ngốc nghếch và mâu thuẫn này ra để kể lại với bạn, cũng là một cách để mình đang thực hành sự dũng cảm đó rồi.

Hôm nay của bạn thế nào? Bạn có khoảnh khắc nào định sống thật với cảm xúc nhưng rồi lại vội vã giấu đi vì sợ ánh nhìn của người khác không?

Nguyên,

Đáng lẽ ra mình đã dậy sớm hơn, nhưng lúc 5h sáng, hai chú mèo cưng quậy phá làm mình tỉnh giấc. Cơ thể mệt mỏi cộng thêm cơn ngái ngủ, mình quyết định tắt luôn báo thức và ngủ một mạch đến gần 8h.

Dù lúc tỉnh dậy cơ thể rất khỏe khoắn và mình vẫn hoàn thành trọn vẹn Morning Routine để bắt đầu ngày mới, nhưng từ sâu bên trong, một giọng nói quen thuộc lại vang lên văng vẳng: “Sao cứ ngủ muộn dậy muộn hoài vậy? Tại sao mình không thể tự duy trì thói quen dậy sớm được?”.

Mình nhớ lại những khoảng thời gian trước đây. Khi có PT (huấn luyện viên cá nhân), khi tham gia một lớp học, hay có một cộng đồng giám sát, mình có thể dễ dàng thức dậy từ 4h sáng. Mình làm rất xuất sắc.

Nhưng cứ hễ chỉ có một mình với lời tự hứa, mình lại thất bại. Và như một thói quen, mình tự kết án bản thân: “Đơn giản là do mình chưa thật sự quyết tâm thôi. Mình thật cùi bắp.”.

Nhưng sáng nay, khi ngồi xuống viết journal và bóc tách cảm xúc, mình nhận ra một sự thật khiến mình giật mình: Đó hoàn toàn không phải là do mình thiếu ý chí.

Trong tâm lý học, có một nhóm người được gọi là “Obliger” (Người đáp ứng kỳ vọng). Đặc điểm cốt lõi của nhóm này là: Chúng ta rất dễ dàng đáp ứng những kỳ vọng từ bên ngoài (như lịch hẹn với sếp, deadline của bài tập nhóm, hay lời hứa với PT), nhưng lại gặp khó khăn cực lớn trong việc đáp ứng những kỳ vọng từ bên trong (như lời hứa sẽ đi ngủ sớm, dậy sớm, tự học cho chính mình).

Việc mình không thể tự dậy sớm nếu không có lớp học hay PT không phải là một sự yếu kém đáng xấu hổ. Nó chỉ là một “tính năng” của hệ thống tâm lý bên trong mình.

Chúng ta thường mắc kẹt trong cái bẫy của sự quy gán nội tại (internal attribution): hễ làm không được là lập tức đổ lỗi cho bản chất con người mình là lười biếng, thiếu ý chí.

Mình cố dùng sức mạnh ý chí để ép uổng bản thân thay đổi bản tính, để rồi khi năng lượng cạn kiệt, mình lại buông xuôi và dằn vặt.

Sáng nay, khi gọi tên được điều này, mình nhẹ đi rất nhiều. Mình nhận ra, cách tốt nhất không phải là chống lại bản tính, mà là thấu hiểu nó.

Nếu mình biết bản thân hoạt động tốt nhất khi có “trách nhiệm với bên ngoài”, mình có thể dùng chính điểm yếu đó làm đòn bẩy: buộc những mong muốn nội tại của mình vào một cam kết ngoại tại.

Ví dụ, đợt vừa rồi mình muốn giảm bớt screen time (thời gian sử dụng điện thoại), mình đã block các apps, website trong cài đặt screen time của mình và nhờ bạn mình đặt mật khẩu mà mình không biết nó là gì.

Còn bạn thì sao? Đã bao giờ bạn nhận ra mình có thể làm việc cật lực để hoàn thành xuất sắc kỳ vọng của người khác, nhưng lại liên tục trì hoãn và thất hứa với những mục tiêu của riêng mình chưa?

Nếu hôm nay bạn cho phép mình ngừng tự mắng mỏ bản thân là “thiếu quyết tâm”, bạn sẽ nói gì với phần đang cảm thấy dằn vặt bên trong mình?

Nguyên,

Tắm rửa xong xuôi, cơ thể mình lúc đó chỉ muốn đổ gục xuống giường kết thúc ngày.

Nhưng deadline vẫn đang réo gọi. Mình giằng co một hồi rồi quyết định mở máy tính lên làm tiếp. Bật chiếc đèn bàn lên, mình sẵn sàng tập trung.

Và rồi, thay vì gõ chữ, tâm trí mình bắt đầu chạy. Phần con người thuộc hệ thần kinh thư giãn của mình thức dậy.

Và ngón tay mình trong vô thức lại tự động tải app mua sắm về máy.

Mình bắt đầu lướt tìm mua một chiếc đèn lồng trang trí. Sự dằn vặt vì tội trốn việc nổi lên, nhưng ngay lập tức, tâm trí mình tự đưa ra hàng loạt lý do vô cùng chính đáng để dập tắt nó.

Mấy hôm nay cả mình và bạn gái đang rất stress vì công việc và học tập. Mình nhớ khoảnh khắc cuối tuần trước hai đứa đi dạo qua khu phố đèn lồng và cô ấy khen chúng rất đẹp.

Mình nghĩ căn phòng khách hiện tại cần thêm một chút ánh sáng ấm áp. Cái bàn thờ cũng đang thiếu một chiếc đèn như vậy. Lại còn đang được giảm giá nữa chứ. Mọi thứ thật hợp lý.

Trí tưởng tượng của mình vẽ ra một viễn cảnh vô cùng ấm cúng, rằng bạn gái sẽ rất vui, căn phòng và chiếc bàn sẽ rất đẹp. Mình bấm bỏ vào giỏ hàng. Thêm mã giảm giá.

Nhưng ngay giữa khoảnh khắc lưỡng lự chuẩn bị bấm thanh toán, một tiếng nói khác vang lên trong đầu mình.

Mình đang theo đuổi lối sống tối giản cơ mà? Tại sao mình lại đi rước thêm đồ đạc về nhà?

Mình giật mình nhận ra một sự thật.

Căn phòng không thiếu ánh sáng. Mình cũng không thực sự cần chiếc đèn đó. Cái mình cần lúc đó là một sự giải thoát. Sự vay mượn năng lượng.

Cả một ngày dài vắt kiệt sức lực khiến hệ thần kinh của mình chạm đáy. Tâm trí mình thèm khát một chút “sức sống”, một chút “sự ấm áp”, và một liều dopamine giải trí ngắn hạn để làm tê liệt đi cái mệt mỏi đang hiện diện.

Và tâm trí mình đã rất tinh vi. Nó dùng sự quan tâm dành cho bạn gái, mượn lý do là mình đang chăm sóc cho căn phòng và bản thân mình như một cái cớ hoàn hảo để hợp lý hóa hành vi mua sắm vô thức của mình.

Mình đang cố vay mượn sức sống từ một món đồ vật lý bên ngoài, để lấp liếm đi sự rã rời từ bên trong.

Rất may là tối qua, lý trí đã chiến thắng. Mình tắt app và quay lại làm việc.

Nhưng khoảnh khắc đó nhắc nhở mình một bài học sâu sắc về cách chúng ta đối xử với bản thân. Khi hệ thần kinh bị quá tải bởi stress và áp lực, mình rất dễ tìm đến nút “Chốt đơn” như một liều thuốc giảm đau tạm thời.

Mình nghĩ rằng mua thêm một món đồ sẽ làm cuộc sống sống động hơn, nhưng thực chất thứ cần được chăm sóc lại là cơ thể và năng lượng đã rã rời và kiệt quệ sau một ngài dài.

Mình không thiếu đồ đạc, mình chỉ cần một khoảng nghỉ cho tâm trí và cơ thể. Hít thở, thư giãn, thả lỏng, quay về với mình.

Đủ để chăm sóc cái khoảng trống bên trong mà mình đang cố lấp đầy bằng đồ đạc và năng lượng vay mượn cũng như sự tưởng tượng trong tâm trí.

Còn bạn thì sao? Lần cuối cùng bạn muốn mua một món đồ trong lúc đang ngập ngụa căng thẳng là khi nào? Bạn thực sự cần món đồ đó, hay bạn chỉ đang vay mượn một cảm giác mà bên trong bạn đang thiếu vắng?

Nguyên,

Cuối tuần vừa rồi, mình nhận ra một trong những bí mật của tâm trí.

Cả một tuần dài, não bộ của mình đã chạy hết công suất như một cỗ máy không có nút tắt. Ngay cả khi đã gập laptop lại, tâm trí mình vẫn tiếp tục chạy. Có những ngày mình cảm thấy mình chỉ như một cỗ máy lặp đi lặp lại.

Nhưng có một cách để bạn feeling alive (cảm thấy sống trở lại) ngay lập tức.

Đừng cho nó biết dự định tiếp theo của bạn.

Tối cuối tuần vừa rồi, thay vì đi bộ dạo quanh khu nhà quen thuộc sau bữa ăn như mọi khi, bạn mình bất ngờ kéo mình rẽ vào một con đường lạ ở Quận 7.

Và rồi, tụi mình lạc vào một chốn thần tiên.

Rời bỏ những con đường ồn ào rôm rả, tụi mình rảo bước qua những con đường nhỏ tĩnh lặng. Men theo dòng sông với hai bờ cây. Băng qua một con kênh rạch yên ả. Cuối cùng, cả hai dừng chân trước một con đường treo đầy đèn lồng xinh xắn và ấm áp.

Chỉ trong ba mươi phút ngắn ngủi, tụi mình như được bước vào một bức tranh mà bản thân luôn hằng ao ước. Một nơi có cây xanh, có nước, có gió và có một sự tĩnh tại đầy diệu kỳ. Tụi mình mong ước một ngày nào đó sẽ được ở một khu nhà giống vậy.

Và mình nhận ra, sự bận rộn luôn cướp đi đặc quyền tuyệt vời nhất của bản thân: Khả năng được “cảm” và sự “sống”.

Tại sao phép màu nhỏ bé này lại xảy ra?

Bởi vì bọn mình đã thực sự cho phép bản thân được hiện diện. Không vội vã. Không có một đích đến cụ thể. Chỉ có một chút ngẫu hứng và sự mở lòng để quan sát trọn vẹn mọi thứ xung quanh.

Trong các phiên coaching, có một điều mình luôn thực tập cùng các thân chủ: Cho phép bản thân tạm ngừng những suy nghĩ lại và “cảm” nhiều hơn.

Khi chúng ta thực sự cảm nhận, đó là lúc ta đang đưa nhận thức từ cái đầu đang quá tải đi xuống cơ thể. Đó là lúc ta tưới tẩm lại các giác quan, nuôi dưỡng trái tim và chạm vào linh hồn sâu thẳm bên trong mình.

Việc chủ động chậm lại, rẽ vào một con đường lạ, ngắm một cái cây hay đón một cơn gió mát không phải là sự lãng phí thời gian. Nó là liều thuốc giải độc trực tiếp để nuôi dưỡng sự lành mạnh cho cả tinh thần lẫn thể chất của chúng ta.

Lần cuối cùng bạn cho phép mình sống thật chậm, thử làm một điều gì đó mới mẻ và thực sự cảm nhận thế giới xung quanh là khi nào? Nếu hôm nay được chọn làm một điều nhỏ nhất để nuôi dưỡng các giác quan của mình, bạn sẽ làm gì?

Nguyên,

Câu nói đùa bâng quơ của cậu bạn cùng lớp bỗng làm mình khựng lại.

Nó làm mình buồn cười. Nhưng sâu bên trong, nó đánh trúng vào một sự chột dạ mà mình đã âm thầm giấu kín bấy lâu nay.

Đã bao giờ bạn đang làm một việc rất tốt, nhưng lại tự hỏi liệu mình có đang sống giả tạo không? Mình đã tự chất vấn bản thân đúng như thế.

Mình luôn nói khao khát lớn nhất là được chăm sóc con người, đóng góp cho xã hội. Vậy tại sao mình lại nhanh chóng cạn kiệt năng lượng giữa những đám đông ồn ào? Tại sao mình luôn tìm cách lùi lại trong những cuộc trò chuyện xã giao rôm rả? Tại sao mình lại hay né tránh mạng xã hội?

Có phải mình chỉ giỏi nói lý thuyết, chứ bên trong không hề quan tâm đến con người như mình tưởng?

Ngay lúc viết ra những dòng tự vấn đó, một cảm giác râm ran chạy khắp cơ thể mình một cách lạ lùng. Nó là sự trộn lẫn kỳ lạ giữa nỗi bồn chồn sợ bị đánh giá, và một niềm hân hoan khó tả.

Mình nhận ra có hai phiên bản bên trong mình đang chọc ghẹo nhau. Một phiên bản thì lo lắng sợ bị đánh giá, còn một phiên bản thì đang sung sướng vì nó biết rõ nó hạnh phúc nhường nào khi được ở một mình.

Thực ra, mình không hề mất khả năng giao tiếp xã hội. Mình vẫn làm lớp trưởng, vẫn giao tiếp tốt với giáo viên, vẫn làm nhóm trưởng điều phối công việc cho mọi người. Vẫn kết nối sâu trong các phiên coaching một kèm một. Vẫn có khả năng thành lập công ty, điều phối nhân viên. Vẫn có khả năng làm giáo viên Yoga, hay làm Mental Health trainer cho sự kiện 50-200 người.

Nhưng mình rất cẩn trọng trong việc bảo vệ năng lượng của bản thân.

Mình chỉ không thích những cuộc trò chuyện xã giao hời hợt. Mình hay tự trách bản thân sao cứ lủi thủi đi học rồi ngồi một mình, nhưng giờ mình hiểu, làm công việc xã hội, chăm sóc tinh thần không đồng nghĩa với việc lúc nào cũng phải hướng ngoại, năng nổ hay hoạt bát, mà nó còn nên ngược lại.

Việc ở một mình để chăm sóc bản thân là vô cùng quan trọng. Mình yêu sự tĩnh lặng của những buổi sáng và buổi tối không tin nhắn hay sự bận rộn, yêu việc dành thời gian làm deep work, nghiên cứu, chiêm nghiệm và khám phá nội tâm.

Những khoảng không gian đó không chỉ nuôi dưỡng con người mình, mà còn tạo ra chiều sâu để mình thực sự thấu cảm được người khác.

Mình chợt nghĩ đến một hình ảnh.

Những khu rừng yên tĩnh hay những mặt hồ phẳng lặng chưa bao giờ phải lên tiếng giải thích tại sao chúng lại xa cách thành phố, tại sao chúng không ồn ào hay náo động.

Nhưng con người vẫn luôn tìm về chúng để được chữa lành. Xa rời sự xô bồ, những cơn gió, chim thú vẫn tự động tìm đến khu rừng để khuấy động hay lưu trú. Chính sự tĩnh lặng, tươi mát và dễ chịu của rừng cây, hồ nước lại mang đến một năng lượng xoa dịu vô cùng lớn lao.

Mình yêu hình ảnh đó. Ngay cả background Zoom của mình cũng luôn là hình ảnh một khu rừng và mặt hồ phản chiếu. Có lẽ đó cũng là lý do mình yêu không gian của Làng Mai đến vậy, vì ở đó có cả hai sự tĩnh tại này.

Những người hướng nội làm công việc chăm sóc tinh thần như mình không hề anti social. Chúng mình chỉ muốn làm những khu rừng, những mặt hồ tĩnh lặng, luôn xanh mát và tươi trẻ để sẵn sàng nuôi dưỡng những ai cần tìm đến.

Còn bạn thì sao? Đã bao giờ bạn tự ép mình khoác lên một chiếc áo ồn ào chỉ để không bị lạc lõng chưa? Và nếu sự tĩnh lặng bên trong bạn thực chất là một năng lực chứ không phải khiếm khuyết, bạn sẽ dùng nó để bảo vệ điều gì tiếp theo?

Nguyên,

Mình có quá nhiều open-loop projects và problems, tức là các dự án và các vấn đề vẫn còn mở mà chưa thật sự được khép lại hay đóng gói.

Mình rất thích một video ngắn đã coi nhiều lần trong đó Jeff Bezos có giải thích rất dễ hiểu: stress là một tín hiệu cho tôi biết rằng có một điều gì đó mà tôi chưa giải quyết hoặc tôi chưa đưa vào ý thức để giải quyết nó.

“If I find that some particular thing is causing me to have stress, that’s a warning flag for me. What it means is there’s something that I haven’t completely identified, perhaps in my conscious mind, that is bothering me and I haven’t yet taken any action on it. …So stress comes from ignoring things that you shouldn’t be ignoring.”

Riêng mỗi đoạn này thôi đã cho mình thấy rằng các top leader thật sự là một master của thông minh cảm xúc, cho dù họ được dán nhãn là những người rất lý trí.

Thầy Thích Nhật Hạnh có gọi kỹ thuật này là “mere recognition” - nhận diện thuần túy. Chỉ cần bạn nhận diện, gọi tên, và nhận thức được sự hiện diện của cảm giác cơ thể hoặc những cảm xúc đang diễn ra thôi là bạn đã làm giảm đi sự ảnh hưởng của cảm giác và cảm xúc đó rất nhiều rồi.

Vậy quay trở lại, khi mình nhận ra tâm trí mình đang khá stress và căng thẳng, mình sẽ tự hỏi bản thân xem có những vấn đề, projects nào mà vẫn lởn vởn, lảng vảng trong đầu mình mà mình không nhìn vào nó và làm gì với nó.

Chỉ cần mình ngồi liệt kê ra, nhận diện trên giấy trắng mực đen thôi là mình đã cảm thấy đầu mình giãn ra rất nhiều.

Nhưng cái thú vị và quan trọng hơn đó là đoạn Jeff nói:

“I find as soon as I identify it and make the first phone call or send off the first email message or whatever it is that we’re going to start to address that situation even if it’s not solved. The mere fact that we’re addressing it dramatically reduces any stress that might come from it….”

Nó tương tự như kỹ thuật Do Something (làm một cái gì đó nhỏ nhất) mà mình có viết trong các bài trước.

Khi bạn phát hiện ra vấn đề hay project còn dang dở, hãy làm một cái gì đó nhỏ nhất. Gọi điện, nhắn tin, viết một vài dòng. Nó phải là một hành động mang tính “move the needle”, thật sự quan trọng mà giúp bạn tiến gần hơn với kết quả mong muốn.

Và tất nhiên là lúc bạn muốn làm một việc nhỏ đó, bạn cũng sẽ cảm thấy sự khó chịu, một lực cản. Hãy làm tương tự, nhận diện nó, gọi tên nó và tiếp tục làm việc cần làm.

Gần đây tâm trí bạn có treo lơ lửng những vấn đề hay dự án làm cho bạn cảm thấy mệt mỏi hay căng thẳng không? Nếu có thể làm một việc nhỏ nhất để giải quyết vấn đề bạn sẽ làm gì?

Nguyên,

Hôm qua, mình tình cờ đọc lại những email cũ từng viết cách đây ba năm. Ôi, một cảm xúc hoài niệm trào dâng. Đợt đó cũng tầm thời gian này, ngày nào mình cũng viết và đăng bài. Mỗi ngày một chủ đề, ngập tràn năng lượng và cũng khá thú vị.

Thật sự thì mình rất thích viết. Nhưng mình nhận ra, mình chỉ không thích việc phải biểu diễn.

Mình không thích mỗi bài viết của mình phải biến thành một buổi biểu diễn trên sân khấu, nơi mục đích hướng tới cuối cùng là những tràng pháo tay hay sự gật gù tán thưởng từ khán giả.

Lúc đầu thì có vẻ vui, nhưng càng về sau thì càng mệt mỏi. Nó tạo ra những sự kỳ vọng ngày càng đè nặng lên cả mình và người đọc. Kỳ vọng ngày càng tăng, và áp lực phải làm sao cho buổi biểu diễn sau phải hay hơn buổi biểu diễn trước để xứng đáng với công sức của cả hai bên cũng ngày một lớn dần.

Mình thích viết chỉ đơn giản vì mình thích viết. Giống như một đứa trẻ lần đầu tiên cầm cây bút màu lên nguệch ngoạc, chẳng vì điều gì khác ngoài sự tò mò và niềm vui thuần túy.

Thông qua việc viết, mình soi rọi lại lòng mình, nội tâm và những cảm xúc của bản thân. Ngược lại, khi phải biểu diễn, mình buộc phải chắt lọc, cắt gọt và làm đẹp mọi thứ. Nó giống như việc thêm filter của mạng xã hội, nếu không lộng lẫy thì cũng phải mang một tone màu độc lạ nào đó để thu hút sự chú ý.

Đó cũng là lý do mình không còn thích viết trên mạng xã hội như ngày xưa nữa. Có quá nhiều lớp lọc, quá nhiều phản ứng, ý kiến, và mọi thứ dường như đều bị cuốn vào vòng xoáy tăng tương tác. Cái hồn thuần túy của thông điệp không còn nguyên vẹn. Nó đã bị sấy khô, thêm gia vị, đóng gói và khoác lên mình vô số kỹ thuật marketing.

Trong Yoga có một khái niệm gọi là Karma. Tinh thần của Karma Yoga chính là làm hết mình nhưng buông bỏ mọi kỳ vọng và sự dính mắc vào kết quả.

Mình bắt đầu coi việc viết của bản thân như một vòng tuần hoàn của cơn mưa. Những trải nghiệm sống của mình là những dòng sông. Những suy tư, chiêm nghiệm đọng lại thành hơi nước. Chúng tích tụ dần thành những trăn trở và nỗi lòng. Và đến một ngày, khi mình quyết định ngồi xuống viết, đó là lúc những hạt mưa bắt đầu rơi.

Và những hạt mưa rơi này thì không bao giờ bận tâm xem chúng có rơi trúng chỗ hay không, có được người đời đón nhận, tung hô hay yêu thích hay không. Chúng chỉ đơn giản là rơi xuống.

Vì vậy, khi viết, mình chọn sự yên tĩnh, thuần khiết và tự nhiên. Nhẹ nhàng và đơn giản. Không cần phải đúng, cũng không cần phải sai. Bởi vì một điều có thể đúng với người này, nhưng lại có thể sai với người khác.

Quan trọng nhất là lòng mình cảm thấy thế nào, và mình có đang sống đúng với con người thật của mình qua từng dòng chữ hay không.

Lần cuối cùng bạn viết hay làm một hoạt động gì đó để thể hiện những cảm xúc, suy tư hay con người của mình là khi nào? Bạn cảm thấy như thế nào khi làm điều đó?

Nguyên,

Mình thích những buổi sáng tĩnh lặng.

Không điện thoại, không tin nhắn, không mạng xã hội, không tương tác với ai, không vội vã.

Mình trải thảm ra, tập Yoga 10 phút. Ngồi thiền 10 phút. Đi bộ thiền hành 10 phút. Cảm nhận hơi ấm mặt trời sáng sớm, nghe chim hót, nhìn cây, và đón sự mát lành của cơn gió thoảng qua.

Khi đang tận hưởng mọi thứ, một giọng nói quen thuộc lên tiếng: “Mày sướng quá ha, giờ này người ta đang chạy đua ngoài kia kìa”.

Cái đứa hay thích khó khăn với bản thân và thấu cảm cho người khác bên trong mình nó luôn vậy. Nó không thể để mình yên ổn hưởng thụ những đặc quyền của riêng mình. Nó luôn muốn làm mình cảm thấy có lỗi mỗi khi sống chậm lại.

Mình lắng nghe giọng nói đó trong đầu.

Nó là một đứa xéo sắc và hay khó chịu. Nhưng nó tử tế. Chỉ là mình đã “huấn luyện” nó như vậy suốt nhiều năm vừa qua.

Những tiếng nói của sự kỷ luật, quy tắc, của nghĩ lớn, mục tiêu. Của lao ra ngoài kia, cuốn theo những kỳ vọng của bản thân và người khác không hồi kết.

Nhưng hôm nay mình chọn nuôi dưỡng sự bình an, sự đều đặn, nhẹ nhàng, hiện diện, và chánh niệm.

Mình mỉm cười nhẹ trong lòng, và tiếp tục với buổi sáng mong muốn của bản thân.

Mình chuẩn bị bữa sáng, ăn trong chánh niệm. Rửa chén. Ngồi hít thở vài nhịp. Bật list nhạc yêu thích và ngồi xuống viết.

Mình viết trong một tâm thế bình an, trung thực. Không phải perform, không phải quan tâm về like, share, followers hay reply. Nothing.

Sau khi viết xong, mình hít thở một vài nhịp và bắt đầu với task quan trọng đầu tiên trong ngày. Vẫn không tin nhắn, cuộc gọi hay bất cứ sự làm phiền nào.

Nếu nhìn vào, có thể sẽ có người nói: ”Số ông sướng quá ha” hay đại loại như vậy.

Nhưng mình nhận ra, sự bình an này không phải là một đặc quyền rơi từ trên trời xuống. Tất cả đều là lựa chọn.

Để có những buổi sáng low key và tĩnh tại như thế này, mình đã phải dũng cảm đưa ra rất nhiều lựa chọn khó khăn để cắt bỏ những ồn ào và kỳ vọng từ bên ngoài. Và mình biết, mình xứng đáng có được nó.

Có thể ngày mai mình sẽ không còn những buổi sáng như vậy nữa. Nhưng hôm nay, mình được phép hưởng thụ và nuôi dưỡng con người của mình trọn vẹn.

Bạn muốn một buổi sáng của mình trông như thế nào? Nếu được thiết kế buổi sáng như ý muốn, đâu là một điều nhỏ nhất bạn sẽ làm ngay ngày mai?

Nguyên,

Trộm vía, các chỉ số đo lường mức độ căng thẳng và lo âu của mình đều nằm ở mức an toàn.

Đáng lẽ ra mình phải ăn mừng vì điều đó. Thế nhưng, ngay khoảnh khắc nhận kết quả, một giọng nói quen thuộc trong đầu lại cất lên: “Chà, dạo này thảnh thơi quá ha? Sao không lo làm việc, push bản thân nhiều hơn đi chứ bây giờ có thấy vấn đề gì đâu?”

Giọng nói đó làm mình bất giác cảm thấy có lỗi. Mình tự chất vấn xem bản thân có đang rảnh rỗi và dễ dãi quá không.

Chính khoảnh khắc đó làm mình nhớ đến một vài quan sát gần đây.

Mình có dịp làm việc và tiếp xúc với những người luôn được xem là hình mẫu hoàn hảo trong mắt người khác. Họ luôn xuất sắc, yêu cầu cao trong công việc và mang một hình ảnh vô cùng mạnh mẽ, tài giỏi.

Nhưng đằng sau vẻ ngoài vững chãi đó, mức độ căng thẳng và kiệt quệ của họ lại ở mức báo động. Họ cũng được chẩn đoán là đang ở mức báo động của trầm cảm và lo âu.

Khi được bạn bè hỏi thăm, họ chỉ cười gượng gạo lảng tránh sự quan tâm.

Nhìn những “nụ cười” đó, mình thấy thương vô cùng.

Cái giá đắt nhất của việc luôn phải tỏ ra hoàn hảo là bạn không bao giờ dám buông xuống, và không cho phép mình được vỡ tan.

Khi chúng ta đã lỡ khoác lên mình hình ảnh một người có thể lo toan mọi thứ, luôn vững vàng, thế giới cũng sẽ mặc định nhìn chúng ta như vậy. Và rồi, chính chúng ta cũng tự nhốt mình vào kỳ vọng đó.

Mình cũng từng như thế. Mình từng sợ làm mất đi hình ảnh một người thầy Yoga chuẩn mực trong mắt học viên, một người con có hiếu, hay một người đàn ông luôn lo toan vẹn toàn trong mối quan hệ tình cảm.

Càng mang nhiều kỳ vọng, ta càng sợ sự không hoàn hảo. Đó là lý do vì sao mỗi khi ta muốn dừng lại để được thảnh thơi một chút, một giọng nói phán xét bên trong lại vang lên gay gắt để kéo ta về guồng quay cũ. Nó khiến ta sợ hãi sự bình an.

Trước đây, mình sẽ cố gắng xua đuổi giọng nói đó hoặc lao vào làm việc để nó im lặng. Nhưng gần đây, mình chọn cách đối thoại.

Mình hiểu rằng, giọng nói khắt khe đó thực chất là sự vọng lại của những tổn thương, của những áp lực và sự đòi hỏi từng giúp mình sinh tồn trong quá khứ. Nó cũng đã phải chịu đựng rất nhiều đau khổ để bảo vệ mình cho đến tận bây giờ.

Mình chỉ đơn giản nói với nó rằng: Mình vẫn đang nỗ lực cố gắng mỗi ngày. Mình đã và đang tìm được những phương pháp mới để làm việc, để sống mà vẫn có thành tựu nhưng không cần phải vắt kiệt sức lực hay căng thẳng nữa.

Mình lắng nghe nó, tôn trọng nó và không xua đuổi nó.

Mình sẽ ở đây, nuôi dưỡng con người mới này, và nó có thể đến tâm sự cùng mình bất cứ lúc nào. Mình mong muốn cả hai có thể làm việc cùng nhau một cách lành mạnh, vì mình biết nó cũng chứa đựng những tiềm năng vô hạn.

Nếu được hỏi mình muốn mang lại điều gì cho những người xung quanh, mình luôn mong muốn mang lại sự bình an, ấm áp, chân thật và tử tế.

Hiện tại, mình đang nuôi dưỡng được một chút sự bình an đó. Nhưng mình biết, để làm được điều đó cho người khác, mình phải dành sự tử tế đó cho chính những góc khuất đang phán xét bên trong mình trước.

Hôm nay, bạn có đang để một giọng nói nào đó tước đi sự bình an của mình không? Bạn có sẵn sàng ngồi xuống và lắng nghe nó một cách dịu dàng chưa?

Nguyên,

Nó làm mình vô cùng dị ứng với các “tiêu chuẩn nhóm” và “tiêu chuẩn xã hội”.

“Như thế này mới là đúng. Như thế này mới là đủ.” Oh gosh. Please.

Bên trong mình luôn tồn tại một phiên bản nổi loạn rất dữ dội. Nó cực kỳ dữ và khó chịu khi bị ép vào khuôn và bị áp đặt. Mình gọi nó là Rebel, tên ở nhà là Whatever, tên xã hội là I don’t give an f.

Mình chẳng biết nó bắt đầu xuất hiện và hình thành từ khi nào, nhưng nó có lẽ là một trong hai đứa con lớn nhất trong nhà, nếu coi toàn bộ nhân cách của mình là một gia đình đông con.

Đứa lớn còn lại là một đứa hoàn toàn đối lập: rất hòa nhã, luôn nghĩ cho người khác, chiều theo ý người khác và muốn làm vui lòng người khác. Mình đặt tên nó là Pleasing.

Mình thề luôn là khi làm việc nhóm, mình có đến 80 hay 90 phần trăm là Rebel. I do what I want. As I please. Còn nhỏ Pleasing thì sẽ luôn đóng vai trò thuyết phục đứa Rebel: “Bình tĩnh đi, bỏ qua đi, ngậm miệng lại đi khi họp nhóm.”

Nhờ một năm qua đi học Tâm lý và Khai vấn, mình có nhiều cơ hội làm việc với hai phiên bản này bên trong mình. Bây giờ Rebel đã trưởng thành hơn một chút. Còn Pleasing thì cũng đã bớt cái nhu cầu phải làm hài lòng người khác.

Một trong những kỹ thuật và hành động lành mạnh nhất mà mình được đào tạo trong hành trình làm coach đó là nhận diện, gọi tên và làm việc với các tiểu phiên bản (sub personalities) bên trong mình.

Thứ hai là học cách chấp nhận và yêu thương chúng vô điều kiện. Kiên nhẫn làm việc với từng phiên bản một.

Nó thật sự giúp bản thân mình rất nhiều cũng như các thân chủ của mình, mỗi ngày sống lành mạnh hơn với nhân cách của bản thân, hạn chế việc phải gồng, phải nén, phải né hay từ chối các phiên bản bên trong. Hậu quả của các hành động này sẽ càng tạo một cái khoảng trống ngày càng lớn giữa con người thật và những chiếc mặt nạ bạn phải mang.

Gần đây có khi nào bạn có một cảm xúc hay suy nghĩ nào đó mà bạn phải kìm nén hoặc giấu nó đi không? Bạn sợ điều gì khi phải nói ra hay nghĩ về điều đó?

Nguyên,

Lúc bấm nút submit form, mình tự nhủ với bản thân rằng mình chỉ hơi tiếc, rằng mình biết đó là một lựa chọn cần thiết. Nhìn vào lịch trình ngập ngụa deadline bài tập nhóm, các project cá nhân, cộng thêm cái nắng nóng gay gắt của mùa hè và những bất tiện của việc di chuyển... mình nhận ra đi “chữa lành” lúc này nhiều khi lại thành một gánh nặng vắt kiệt sức lực.

Mình còn tự nhủ với bản thân rằng mình chọn ở nhà “staycation” để tự bảo vệ năng lượng của bản thân.

Ôi thật buồn cười. Tất cả chỉ là tự biện hộ và lừa dối mong muốn sâu thẳm của bản thân.

Cảm xúc thật sự của mình là tức điên.

Trước đó đầu tháng, mình cũng đã phân vân và khi làm việc với bản thân, mình đã rất rõ ràng là sẽ vẫn đi khoá thiền vì đó là mong muốn sâu thẳm bên trong mình.

Mong muốn lớn nhất của mình trong kỳ nghỉ này là được toàn tâm toàn ý cho cơ thể được nghỉ ngơi trọn vẹn, nuôi dưỡng sự sống và kết nối bên trong mình.

Ban đầu, mình đã rất quyết tâm bảo vệ khoảng thời gian này. Nhưng rồi nhóm lại muốn đổi ngày để giãn deadline ra, và mình đã nhượng bộ. Thế là dồn một cục deadline xung quanh lễ, và mình ấm ức phải đưa ra quyết định trên.

Thật bực mình và điên tiết.

Mình vừa tự tay đánh mất đi một kỳ nghỉ ý nghĩa dành cho bản thân, chỉ để vùi đầu vào một đống deadline bài tập nhóm. Aaaaaaaggggghhh.

Có thể bạn sẽ thắc mắc:

“Tại sao phải làm quá lên như vậy?”

“Tại sao lại tiêu cực như vậy?”

Nhưng không, đó chính là tiếng nói và cảm xúc thật của con người bên trong mình. Và nếu như mình không lắng nghe và tôn trọng nhu cầu, mong muốn của nó thì nó sẽ còn quậy mình tưng bừng hơn nữa.

Nó như một đứa trẻ chỉ muốn được làm thứ nó thích. Và khi không có thứ nó muốn thì nó sẽ khóc thét lên.

Không có nghĩa mình phải chiều theo ý nó. Cũng bởi vì vậy mà mình đã huỷ chuyến đi.

Nhưng mình cần thật sự ghi nhận đúng cảm xúc và mong muốn sâu thẳm bên trong mình. Mình cần giao tiếp và kết nối với bạn ấy.

Cơ thể và những khao khát sâu thẳm bên trong mình thực sự đang kêu gào. Chúng cảm thấy tức tối, mệt mỏi và phản kháng kịch liệt. Một giọng nói cứ văng vẳng dội lên trong đầu mình: “Đến bao giờ mày mới dành thời gian cho bản thân và làm những thứ mày thích hả Nguyên?”

Ở thời điểm hiện tại, mình nhận thức được rằng, phần con người “sống có trách nhiệm”, đáp ứng các vai trò xã hội vẫn mạnh hơn rất nhiều, vì mình là “người trưởng thành”.

Nhưng mình cần học cách lắng nghe cả hai giọng nói và hai phiên bản đó bên trong mình.

Và khi mình ghi nhận sự hiện diện của những cảm xúc và mong muốn này, bạn ấy cảm thấy được lắng nghe. Hỏi bạn ấy là bạn có nguôi ngoai và “tha thứ” cho mình không thì chưa. Nhưng mình biết mình và bạn ấy cần một thời gian để làm việc cùng nhau một cách lành mạnh nhất.

Lần gần nhất bạn phải nhượng bộ người khác và từ chối mong muốn cá nhân là khi nào? Bạn có lắng nghe tiếng nói và cảm xúc bên trong thật sự lúc đó của mình không?

Nguyên,

Mình phải thừa nhận như vậy.

Mình nói mình không quan tâm đến lượt like, share hay số người theo dõi, và luôn miệng nói muốn tối giản mọi thứ, nhưng sâu thẳm mình vẫn quan tâm và vẫn còn màu mè.

Nhưng mình nhận ra, đó chỉ là một phần nhân cách đang tồn tại bên trong toàn thể con người mình. Hay như Brené Brown từng nói, đó là “Món quà của sự không hoàn hảo” (The gift of imperfection).

Điều đáng buồn, đáng tức giận và đáng thất vọng nhất mà chúng ta thường làm với những phần nhân cách “không hoàn hảo” đó là phủ nhận nó, từ chối nó, ghét bỏ nó và tìm cách tránh xa nó.

Nó giống như việc trong gia đình bạn có một đứa em trai, một người chị gái, hay có khi đó chính là bạn, đóng vai trò là một “con cừu đen” (black sheep) trong nhà, và bạn rất ghét nó.

Nó cũng giống như trong một đội ngũ làm việc, trong công ty có một kẻ rất khó chịu, và bạn không hề muốn làm việc hay chơi chung với kẻ đó.

Bạn tìm cách trốn tránh.

Bạn thắc mắc: ”Vớ vẩn. Tôi là tôi. Tôi chỉ có một nhân cách. Tôi làm những gì tôi thích. Tôi không làm gì sai. Và tôi cũng không phải là một người đạo đức giả.”

Nhưng bạn đã bao giờ bị giằng xé giữa lý trí và con tim chưa? Đã bao giờ mâu thuẫn và phân vân giữa những lựa chọn?

Hay bạn bây giờ đã “rất lý trí” đến mức không thể cảm nhận được nhịp đập của con tim nữa? Bạn quá quy củ đến mức đánh mất đi sự linh hoạt?

Bạn quá tình cảm và đâm ra ghét những người khô khan? Hay bạn luôn “sao cũng được” vì cho rằng “đó là tính cách của tôi”?

Điều buồn cười nhất là ngay trong chính chúng ta luôn tồn tại rất nhiều nhân cách, rất nhiều bản thể và những phần con người mà chúng ta đã bỏ quên hoặc cố tình giấu nhẹm đi từ lâu.

Thay vào đó, để dễ dàng xoay chuyển và đảm nhiệm các vai trò của xã hội hay gia đình, chúng ta thay những “mặt nạ”, khoác lên những vai diễn và trang phục một cách thuần thục.

Trong tâm lý học, Erving Goffman gọi đó là nghệ thuật “Quản lý ấn tượng” (Impression management) với môi trường xung quanh.

Đến một lúc, bạn dần coi những mặt nạ và vai diễn này chính là “Tôi”. Và bạn học cách duy trì nó, hay hoành tráng hơn là xây dựng “Thương hiệu cá nhân” (Personal branding) từ chính chiếc mặt nạ đó.

Cho đến một ngày, những chiếc mặt nạ trở nên quá ngộp thở. Những vai diễn bạn gồng gánh trở nên quá nặng nề. Những bộ trang phục lộng lẫy không thể làm bạn vui thêm chút nào nữa.

Đó là lúc những phần con người bị bỏ quên, không được chăm sóc quá lâu trở nên đói khát, trống rỗng và bắt đầu lên tiếng. Bạn rơi vào một cuộc “khủng hoảng hiện sinh”, rớt xuống một cái hố sâu hoắm của những câu hỏi: “Tôi thực sự là ai?” và “Ý nghĩa cuộc đời tôi là gì?”

Đó là lúc bạn đang trải qua sự kiệt quệ của cái tôi giả, điều mà nhà tâm lý học Roy Baumeister gọi là “Ego depletion”.

Và bạn hoàn toàn không biết phải làm gì với nó cả.

Nhưng không sao. Đó chính là lý do mình ngồi đây viết những dòng này cho bạn. Có thể bạn hiểu. Có thể bạn không.

Nhưng kim chỉ nam cho tất cả mọi sự thay đổi, hay đôi khi chỉ đơn giản là một sự “thức tỉnh” sau một giấc ngủ dài, đều bắt đầu bằng sự nhận thức. Đó là việc dám gọi tên. Đó là việc dám đặt một câu hỏi.

Bạn có đang thực sự hạnh phúc với bản thân mình hiện tại? Lần cuối cùng bạn được làm một điều gì đó mà không cần quan tâm người khác nghĩ gì là khi nào?

Nguyên,

Tối hôm qua, khi đang đi dạo và trò chuyện cùng bạn mình, bọn mình có thói quen chia sẻ về những gì diễn ra trong ngày. Gần đây, bạn ấy rất ngưỡng mộ sếp về work ethics, tầm nhìn, sự hy sinh, lối sống và tất cả mọi thứ.

Chuyện đó vốn chẳng có vấn đề gì, cho đến khi bạn ấy nói thêm một câu: với những người mang nhiều trách nhiệm, nhiều thứ phải lo và có tầm nhìn lớn như vậy, họ không thể nào lúc nào thích làm thì làm, thích nghỉ thì nghỉ được.

Câu nói đó lập tức chạm vào lòng tự ái của mình.

Nhưng mình đã kịp “bắt thóp” cảm giác đó.

Mình dừng lại để quan sát xem sự tự ái này thực chất đến từ đâu, vì nó rất hay xuất hiện một cách tinh vi mỗi khi bạn mình bày tỏ sự ngưỡng mộ với một người đàn ông có những phẩm chất tương tự như work ethics cao, sự tập trung, thành tựu lớn và khả năng lo toan cho gia đình.

Mình biết sự tự ái này không đại diện cho toàn bộ con người mình. Mình cũng biết bạn mình không có ý định so sánh hay làm mình tổn thương. Nhưng cái phiên bản tự ái, hay so sánh và luôn thấy mình kém cỏi ấy lại bắt đầu lên tiếng.

Nó giống hệt như cảm giác khi có ai đó khuyên bạn nên ăn uống đàng hoàng, và mẹ bạn đứng ngay cạnh lập tức hùa theo: “Đúng rồi đó, đồ ăn ngoài dơ lắm, mẹ đã nói con bao nhiêu lần rồi mà con có nghe đâu.”

Khi được dịp trỗi dậy, sự tự ái đó bắt đầu thì thầm đủ thứ tồi tệ trong đầu mình: “Mình thật kém cỏi, chẳng có gì trong tay, tiền bạc không, thành tựu cũng không, lúc nào cũng chỉ biết nghĩ nhỏ chứ chẳng bao giờ dám nghĩ lớn.”

Nhà tâm lý học Alfred Adler gọi hiện tượng này là phức cảm tự ti. Còn mình gọi nó là sang chấn bị so sánh. Mình cũng đã nói khá nhiều về điều này trong bài sau.

Bên trong bạn từng tồn tại một đứa trẻ rất tự tin và thuần khiết. Nhưng ngày qua ngày, đứa trẻ đó liên tục bị nhồi nhét vào đầu những lời so sánh, phải chịu đựng sự thiếu ghi nhận kèm theo những lời chì chiết.

Dần dần, phiên bản tự tin ấy héo mòn, chuyển hóa thành một phiên bản tự ti và luôn mang mình ra so đo với thế giới xung quanh.

Một phần trong bạn đã chết đi ngay tại thời điểm đó. Đó chính là sang chấn. Nó giống như một cuộn băng cassette cứ tua đi tua lại đúng cái mốc thời gian tồi tệ ấy, vay mượn lại nguyên vẹn cảm giác tự ti xưa cũ, chỉ là thay lớp vỏ bọc bằng những hoàn cảnh và môi trường mới.

Và điều đầu tiên chúng ta cần làm không phải là cố gắng xóa bỏ hay chạy trốn cảm giác tự ti này. Điều ta cần làm là ghi nhận sự tồn tại của nó và kiên nhẫn lắng nghe nó.

Nó thực chất chỉ là một đứa trẻ đang nói không ngừng, đang than thở và la hét vì từ trước đến nay chưa từng có ai thực sự lắng nghe, tôn trọng hay giáo dục nó đúng cách.

Thật ra là nó từng được “giáo dục”, nhưng là do chính bạn đã nhào nặn nó theo những tiêu chuẩn khắc nghiệt của xã hội, dạy nó phải làm mọi thứ cốt chỉ để tồn tại mà không bị gán mác vô dụng hay thừa thãi.

Và bây giờ, để có thể thực sự thay đổi và chuyển hóa, bạn cần ngồi xuống, kết nối và làm việc lại với đứa trẻ đó một lần nữa.

Đã bao giờ bạn để một lời nói vô tình chạm vào sự tự ti bên trong mình chưa? Thay vì xua đuổi, nếu hôm nay bạn thử ngồi lại và lắng nghe đứa trẻ đang la hét bên trong đó, bạn thấy nó sẽ nói điều gì với bạn?

Nguyên,